Aflevering #5 Lapland | Beluister 'm nu!

Met special guest:

In de échte boreale wereld, die van eeuwige dagen en nachten, is de mens een merkwaardige verschijning. In een gevecht tegen de kou zijn bont, wol en rendierhuiden onmisbaar voor een menswaardig bestaan in een land van poolvossen en sneeuwuilen. Leven in harmonie met de natuur is voor de Sámi geen keuze.

‍

Maar de moderne tijd bracht UV-lampen, Gore-Tex en sneeuwscooters, en plots dreigt noodzakelijke traditie te degraderen tot nostalgische folklore. Aangewakkerd door een toenemende stroom van toeristen, die het met de moderne snufjes wel aandurven om het noorderlicht te komen bekijken. Met een voorspellende app, welteverstaan.

‍

Welkom dus, in de zoveelste koorddans tussen het heden en verleden. Maar wel een van de koudste.

Paspoortje

‍

Oppervlakte: 10 keer Nederland.

Ongeveer net zo groot als: Paraguay.

Aantal inwoners: ruim 2 miljoen.

Hoofdstad: Geen.

Andere steden: Trondheim, Tromsø, Bodø.

Valuta: Noorse kroon, Zweedse kroon, Euro, Roebel.

Religie: Vooral luthers protestants.

Taal: Sami, Noors, Zweeds, Fins, Russisch.

Meest voorkomende achternamen: De typische Scandinavische achternamen, maar ook Sami-namen zoals Aikio, Utsi, Näkkäläjärvi, Kuhmunen, Gaup, Porsanger, Länsman.

Vlag: Het rode vlak aan de linkerkant wordt van het blauwe vlak aan de rechterkant gescheiden door twee smalle banen, groen en geel. Rondom die overgang staat een rood-blauwe cirkel.

No items found.

Kroegfeitjes 🍻

Zin in meer random kroegfeitjes? Check dan onze feitjesgenerator.

Op sterven na dood

Er worden nog 9 verschillende Samische talen gesproken, wat behoud van de talen natuurlijk extra lastig maakt. Verreweg de meest gesproken taal is het Noord-Samisch, met 15.000 sprekers. Van het Lule-Samisch, Kildin-Samisch, Zuid-Samisch, Inari-Samisch, Skolt-Samisch zijn nog nog een paar honderd sprekers. Van het Pite-Samisch nog ongeveer 40, van het Ume-Samisch nog ongeveer 30, en van het Ter-Samisch nog 2.

Totempalen op de taiga?

Het geloof van de Sami is vrijwel volledig verdrongen door het Christendom. Zonde, want het was echt een bijzonder geloof, animistisch, sjamanistisch en polytheïstisch. Het had raakvlakken met de Noordse mythologie én met geloven van de oorspronkelijke bewoners van de Amerika's. Want daar zijn ze aan verwant. Beiden komen oorspronkelijk uit Siberië, en dat maakt de Sami het enige volk met Oost-Aziatisch bloed.

De één z'n dood...

De Sami leefden in het binnenland, volstrekt geïsoleerd van de Noren die aan de kust neerstreken. Die isolatie kwam ze in 1349 goed van pas: de builenpest ging vrijwel volledig langs ze heen, terwijl de Noorse handelscentra aan de kust er compleet aan onderdoor gingen. Dus de Noorse kust ontvolkte, en dat was voor veel Sami aanleiding om de verlaten Noorse kustplaatsen in te nemen. Hier is het onderscheid ontstaan tussen de Berg-Sami, die in de binnenlanden bleven en nomadisch bleven leven, en de Zee-Sami, die zich vestigden aan de kust en gingen leven van de visserij.

Sneeuwraketten

Tykky is de ophoping van sneeuw en ijs op bomen waardoor ze hele lagen krijgen, dik worden en uiteindelijk schuin gaan hangen. Ziet er echt surrealistisch uit. Zoek maar eens op.

Wintergroen

De dikke sneeuwlaag die het bos maandenlang afsluit is goed voor de plantjes en diertjes. Want die sneeuw werkt als een isolatiedeken, waardoor planten, wortels en dieren beschermd blijven tegen de ergste kou.

Boreale spons

Zo'n 40% van alle landgebonden koolstof ligt in de boreale regio’s opgeslagen. In het veengebied. Dat is een soort superspons die smeltwater vasthoudt en overstromingen dempt in het voorjaar en juist water afgeeft in drogere periodes.

You're coming to Santa Clause town

Rovaniemi heeft zichzelf opgeofferd om de thuisplaats van de kerstman te zijn. Kun je met hem op de foto, je brieven kun je er kwijt en alles ademt kerstmis, ook in juni. Een gimmick zeg je? Nou, er komen jaarlijks zo'n 700.000 mensen op af.

Hoorbare licht

In het Sámi heet het noorderlicht guovssahasat, letterlijk iets als “de hoorbare lichten”. Dat is interessant, want jarenlang beweren Sami dat ze het noorderlicht kunnen horen en werden ze voor gek verklaard. Maar recent Fins onderzoek wijst uit dat het in zeldzame gevallen daadwerkelijk hoorbare geluiden kan veroorzaken, waarschijnlijk door elektrische ontladingen dicht bij de grond.

Koffiekaas

In een arctische culinaire bui? Maak eens leipäjuusto, een Fins-Samische gebakken kaas die een beetje piept als halloumi. Snijd ‘m in stukken en mik ze in een mok met hete koffie. Rare jongens.

Bodø Glimt weer

In 2010 was de arctische voetbalclub Bodø/Glimt op een haar na failliet. In 2016 vielen ze uit het professionele voetbal. Toen kwam er een actie op gang waarin de lokale vissers hun vangst doneerden aan de club en locals de straat op gingen om statiegeld in te zamelen. En het balletje bleef rollen. Onder de nieuwe coach Kjetil Knutsen werkten ze zich op tot de top van het Noorse voetbal. Nu is het een van de rijkste clubs van het land en spelen ze verdienstelijk mee in de Champions League.

God van de Noordenwindjes

Wie Lapland zegt, zegt bos. Of eigenlijk Taiga. Ook wel het boreale bos genoemd. Boreaal komt van Boreas, de Griekse god van de Noordenwind. Taiga is een Mongools woord en betekent zoiets als ‘naaldbos’.

No items found.

Tips 💡

Nog geen tips, heb jij er één? Stuur 'm op!

De Grote Podcastlas en De Speld presenteren: de betrouwbaarste landengids aller landengidsen!

Van het enige varken in Afghanistan tot de spijbelpolitiek van Zweedse kinderen en alles daartussenin. Alle landen ter wereld, plus een paar extra, hebben een plekje weten te bemachtigen in dit boek. En natuurlijk krijgen alle vlaggen ter wereld een volledig objectieve recensie.

Laat je meevoeren op deze wereldreis boordevol wetenswaardigheden over de natuur, de wereldbevolking en meer van dat soort randzaken. Dit is zonder twijfel het beste boek om nooit te mogen gebruiken bij een eindexamen aardrijkskunde.

Een satirische blik van alle landen van de wereld
Het perfecte cadeau voor wereldreizigers

Ik wil dit

Vriend van de show 🎙

Je kunt De Grote Podcastlas steunen als vriend van de show. Voor slechts 2,50 euro per maand of 27,50 per jaar kun je ons steunen om onze podcast te blijven maken.

Ons groepje vrienden van de show is inmiddels groter dan het inwonertal van Vaticaanstad!

Ik wil jullie steunen!

Bekijk ook eens 👀

Ga direct door naar één van onze overige afleveringen

Eelko IJsselstein

De geografie van bier

Zeeland

VK: Noord-Ierland

Ga naar alle afleveringen